De ambitieuze woningbouwplannen voor De Lange Weeren dreigen op een financieel debacle uit te lopen. Lokaal Edam-Volendam slaat alarm, de huidige plannen lijken financieel onhoudbaar en brengen de bouw van betaalbare woningen ernstig in gevaar.
Hoge kosten (waaronder een mogelijke afkoop van Scholtens van zo’n €30 miljoen) en torenhoge bouwkosten maken het project wankel, ondanks forse subsidies. Bovendien ontbreekt breed draagvlak, één van de hoofdontwikkelaars is al afgehaakt, terwijl de gemeentelijke coalitie, Volendam80, BVNL, CDA en Zeevangs Belang desondanks op volle kracht doordendert.
Onhoudbare financiën onder het plan
Ontwikkelaar Scholtens Projecten II B.V., eigenaar van een groot deel van de gronden, waarschuwde de provincie Noord-Holland op 2 mei 2025 dat het project economisch onhaalbaar zou zijn. De gemeente erkent dat Scholtens een grondvergoeding eist die circa 2,5 keer boven de marktwaarde ligt. Op zo’n extreem hoge afkoopsom kan de gemeente onmogelijk ingaan, het zou immers neerkomen op een niet-doelmatige besteding van publieke middelen. Met de andere ontwikkelaar (BPD) is wel een akkoord gesloten op basis van normale grondprijzen, wat resulteerde in een grondexploitatie die alleen sluitend is door ambitieuze aannames. Die exploitatie gaat namelijk uit van 66% “betaalbare” woningen (waarvan 33% sociale huurwoningen). Dit betekent minder inkomsten uit dure verkoop, waardoor de opbrengstpotentie bewust lager is. De gemeente geeft zelf toe dat zo’n hoog aandeel betaalbaar de winst drukt en dat marktpartijen hun verwachtingen moeten bijstellen.
Daarnaast kampen de plannen met hoge bouwkosten door de slechte drassige bodem en extra eisen. Duurzaamheid, waterberging en infrastructuur vergen forse investeringen. Deze extra kosten passen niet binnen de normale opbrengsten van het project. De gemeente moest daarom externe financiering zoeken in de vorm van subsidies. Zo is een Woningbouwimpulssubsidie (WBI) van het Rijk aangevraagd en toegekend, waarmee een belangrijk deel van deze meerkosten wordt gedekt. Ook is een bijdrage van de VRA (Vervoerregio) nodig. Zonder deze subsidies zou de begroting simpelweg niet kloppen. Kortom, het plan leunt op financiële noodverbanden en optimistische aannames. Dat is vragen om problemen als er tegenslagen komen, zoals rentestijgingen of minder verkoopopbrengst dan gehoopt.
“Betaalbare” woningen worden onbetaalbaar
De paradox van De Lange Weeren is dat de zogenaamd betaalbare woningen onbetaalbaar dreigen te worden. Door de kostprijsopdrijvende factoren (grondwerk, bouwkosten, duurzaamheidseisen) gaan de prijzen van deze huizen door het dak. Waar men inzet op sociale huur en betaalbare koop, wijst alles erop dat die woningen helemaal niet zo betaalbaar zullen zijn. Integendeel, sociale huurwoningen dreigen richting €450.000 te komen, koopwoningen zelfs rond €600.000. Zulke bedragen staan haaks op wat jonge starters of gemiddelde inkomens kunnen betalen. Ter illustratie, om een hypotheek voor een huis van vier ton te krijgen, is al gauw een gezinsinkomen van boven de €110.000 per jaar nodig, voor de meeste inwoners van Edam-Volendam een onrealistisch vereiste.
Raadsleden buitenspel, brief nooit besproken
Wat de situatie nog wranger maakt, is dat de gemeente Edam-Volendam op 8 mei 2025 ook een officiële reactie heeft gestuurd naar Provinciale Staten, waarin zij de bezwaren van Scholtens probeert te weerleggen en het plan verdedigt. Maar deze brief, waarin miljoenen aan risico’s, juridische instrumenten als het voorkeursrecht en gevoelige uitspraken over de grondonderhandelingen aan bod komen, is niet aan de gemeenteraad voorgelegd. Niet besproken in het presidium, niet geagendeerd in een commissie, zelfs niet gedeeld als ingekomen stuk. Daarmee is cruciale informatie over de financiële en juridische strategie buiten de raad gehouden. Een democratisch gekozen volksvertegenwoordiging kan onmogelijk haar controlerende taak uitoefenen als zulke brieven via de achterdeur verstuurd worden naar de provincie, zonder dat raadsleden of inwoners hiervan op de hoogte zijn. Dit roept ernstige vragen op over transparantie en de bestuurlijke cultuur binnen het huidige college.
Nauwelijks draagvlak, toch volle vaart vooruit
Ondanks de serieuze financiële en inhoudelijke twijfels lijkt het college door te willen duwen. Opvallend is dat nauwelijks draagvlak en participatie van betrokkenen aanwezig is. Scholtens, toch één van de twee grote grondbezitters, heeft zich in een later stadium teruggetrokken uit het participatietraject. De gemeente beweert dat de deur “altijd open” stond, maar feit blijft dat deze ontwikkelaar zich buitenspel gezet voelt en niet meer meedoet. Ook andere ontwikkelpartners en omwonenden lijken zich niet gehoord te voelen; er is tenminste geen sprake van zichtbaar enthousiast draagvlak vanuit de bevolking. Desondanks kiest de coalitie Volendam80, BVNL, CDA en Zeevangs Belang ervoor om vol gas door te gaan met het plan, alsof er niets aan de hand is. Kritische geluiden vanuit de oppositie, maar ook vanuit de provincie, worden terzijde geschoven of afgedaan als “tegenwerking”. Dit roept vragen op over de bestuurlijke koppigheid, waarom toch doordenderen terwijl de seinen op rood staan? Een financieel onhaalbaar plan, bestemd voor de regio, vooruit duwen is vragen om een fiasco dat uiteindelijk op het bord van de gemeente en haar inwoners terechtkomt.
Als Lokaal Edam-Volendam vinden wij dat het roer om moet. De woningnood vraagt om oplossingen, maar niet tegen elke prijs. Wij willen geen megalomaan project dat alleen op papier klopt en in de praktijk onbetaalbaar blijkt. In plaats daarvan pleiten we voor een realistische aanpak die wel haalbaar is en waar onze gemeenschap achter kan staan.
Bouw op maat, lokaal en betaalbaar
Bouw op maat, lokaal en betaalbaar. Dat is de boodschap. Kies voor woningbouw die aansluit bij de echte lokale behoefte, op locaties en in aantallen die we aankunnen zonder de financiën te laten ontsporen. Geen honderden woningen ineens in drassig weiland met torenhoge risico’s, maar gefaseerde groei die Edam-Volendam kan dragen. Zorg dat onze eigen inwoners, jongeren, senioren en gezinnen daadwerkelijk een huis kunnen betalen of huren in plaats van bouwen voor de regio. Dat betekent kleinere projecten spreiden over de kernen, slim gebruikmaken van al beschikbare terreinen, en bovenal een gezond financieel plan per project. Alleen zo voorkomen we dat “betaalbaar wonen” een holle frase blijft. Lokaal Edam-Volendam zal blijven strijden voor woningbouw die realistisch, laagdrempelig en duurzaam is. De toekomst van onze gemeente is gebaat bij verstandige keuzes, bouwen kan en moet, maar met gezond verstand op maat, lokaal en betaalbaar.
Fractie Lokaal Edam-Volendam