Het wil maar niet vlotten met de vorming van één grote Waterlandse gemeente

Het wil maar niet vlotten met de vorming van één grote Waterlandse gemeente. Aan rapporten, regiegroepen en debatten geen gebrek, maar de bestuurlijke bindingsangst is groot.

Het is de emotie, zegt D66-fractievoorzitter Aart Ruijter met een zucht. Die maakt dat een meerderheid van de gemeenteraad maar geen knoop kan doorhakken over de bestuurlijke toekomst van Oostzaan. “Uit alle onderzoeken blijkt dat we als kleine gemeente niet zelfstandig kunnen doorgaan. Maar dat besef dringt in de politiek maar heel moeizaam door. Dus blijven we rondjes draaien in dezelfde cirkel.”

De bestuurlijke bindingsangst in Oostzaan kwam vorige week weer eens aan het licht, toen de gemeenteraad samenkwam om een besluit te nemen over de start van gesprekken over een bestuurlijke fusie. Of met Landsmeer en Wormerland, of met een van de grote buurgemeenten Amsterdam en Zaanstad. Dat was althans het voorstel van het college. Op het laatste moment kwam het CDA met een motie op de proppen om ook de mogelijkheid van zelfstandigheid open te houden, en die motie werd prompt aangenomen.

Een gemiste kans, vindt Ruijter, die tegen de motie stemde. “De hoop was dat we het aantal scenario’s eindelijk zouden kunnen terugbrengen. In plaats daarvan is er weer een optie bij gekomen.” En blijft een finaal besluit over de bestuurlijke toekomst van de kleine gemeente uit beeld. “Het is een repeterend verhaal. Elke keer als er een nieuwe raad, wethouder of burgemeester aantreedt, begint het gesprek opnieuw. Dat kunnen we ons niet veroorloven.”

Besluiteloosheid

Want, de gemeenschappelijke ambtelijke organisatie van Oostzaan en Wormerland heeft het moeilijk, geeft Ruijter als voorbeeld. “Er wordt rekening gehouden met een tekort van 2,2 miljoen euro. Door alle reserves aan te spreken kan dat bedrag worden beperkt tot 0,5 miljoen. Maar een feit blijft dat we financieel aan de rand van de afgrond staan. Wat koop je voor zelfstandigheid, als we over een paar jaar onder curatele komen te staan?”

De besluiteloosheid over de bestuurlijke toekomst houdt een patstelling in stand. Sinds 2009 wordt er gesproken over de vorming van een grote Waterlandse gemeente. Vijftien jaar later staan Waterland en Wormerveer nog steeds op het standpunt dat over fusie niet te praten valt. Oostzaan is bereid om de mogelijkheden te onderzoeken, maar houdt de mogelijkheid van een toekomst als zelfstandige gemeente nog steeds open.

Alleen Landsmeer heeft tot nog toe een duidelijke wens uitgesproken om te komen tot een bestuurlijke fusie. Bij voorkeur met de kleine groene buurgemeenten, eventueel met Zaanstad of Amsterdam. Axel Damme van Lokaal Landsmeer is voorzitter van de regiegroep bestuurlijke toekomst. Hij wijst op het voornemen om voor de zomer met de gemeenteraden van Oostzaan en Wormerland samen te komen. “Dat is voor het eerst. Er zit toch wel iets van beweging in.”

Referendum

Het talmen bij de buren zorgt in Landsmeer niettemin voor ongeduld. Komende donderdag liggen er twee moties bij de gemeenteraad op de vergadertafel waarin wordt opgeroepen om de Europese verkiezingen te combineren met een referendum over de bestuurlijke toekomst. De verwachting is niet dat de moties een meerderheid gaan vinden, maar het zegt wel iets over de groeiende behoefte in Landsmeer om een keer door te pakken.

Doorgaans is bij fusieprocessen een stip aan de horizon zichtbaar, een scenario waar iedereen langzaam maar zeker aan kan wennen. In het geval van de Waterlandse gemeenten is die stip nergens te bekennen. De voorkeur voor een onderlinge fusie liep flinke averij op door de inhoud van een recent rapport van de onderzoekers van TwynstraGudde die concludeerden dat van een samenwerking of fusie van Oostzaan met Wormerland en Landsmeer geen soelaas moet worden verwacht.

Samen hebben de gemeenten 38.000 inwoners, en dat is nog steeds te weinig om een krachtige nieuwe organisatie te vormen die financieel, ambtelijk en bestuurlijk langdurig op eigen benen kan staan. De onderzoekers wezen erop dat ook bewoners belang hechten aan zelfstandigheid en behoud van de eigen identiteit, maar toch vooral willen dat voorzieningen als het basisonderwijs, de bibliotheek, betaalbare woningen en openbaar vervoer op orde blijven.

Dat laatste pleit voor een keuze voor Amsterdam of Zaanstad als partner. “Een fusie met Landsmeer en Wormerland is een doodlopende weg,” concludeert Ruijter in Oostzaan. “Mijn voorkeur zou aansluiting bij Amsterdam zijn. Dan kunnen we met Landsmeer een stadsgebied worden, zoals Weesp dat nu ook is. Een ingewikkeld punt zijn wel de gemeenschappelijke regelingen waarvan we deel uitmaken. Die moeten worden opengebroken.”

Ozb-bezwaren

De grote vraag is of de betrokken gemeenten wel aan een keuze toekomen, gezien de stroperigheid van het proces tot nog toe. Ruijter hoopt dat het provinciebestuur zich op enig moment met de kwestie gaat bemoeien. “De provincie steunt het proces nu met een subsidie voor het doen van onderzoeken. Als dat allemaal niets oplevert, kan ik mij voorstellen dat die rol actiever wordt. En er een keer met alle gemeenten in de regio naar het grote plaatje wordt gekeken.”

Axel Damme is minder somber en denkt dat de tijd zijn werk moet doen. Hij wijst op de heffing van de lokale belastingen in Landsmeer die dit jaar voor het laatst door Amsterdam wordt uitgevoerd. De verantwoordelijke dienst in de hoofdstad heeft het zo druk met alle ozb-bezwaren dat er geen tijd meer is om de buren uit de brand te helpen. Damme: “Vanaf volgend jaar doen we dat samen met een tiental andere gemeenten waaronder Oostzaan en Wormerland. Wie weet is dat het begin van iets moois.”