Aan leden van de gemeenteraad Edam-Volendam
Met de raadsinformatiebrief Hoog water Markermeer bent u via het weekbericht van 18-1-2024 geïnformeerd over de bestuursopdracht voor de fase na de wateroverlast in de buitendijkse gebieden als gevolg van het hoge waterpeil in het Markermeer. Middels deze brief informeren wij u tussentijds over de voortgang van de bestuursopdracht en de maatregelen die op korte termijn staan te gebeuren.
Deel I van de bestuursopdracht
1. Er is opdracht gegeven tot het opstellen van een feitenrelaas en een beschrijving van de gebeurtenissen tot medio januari 2024.
Het feitenrelaas is in grote mate gereed en op basis daarvan zijn verbeterpunten gesignaleerd.
Voorts zijn de kosten en inzet van de ambtelijke organisatie inzichtelijk gemaakt. Tot en met week 4 van 2024 bedraagt de inzet van ambtelijke capaciteit circa 115 uur. De inzet van de burgemeester, de wethouder en de afdeling communicatie zijn hierin niet meegerekend. Ook de inzet van de brandweer, veiligheidsregio, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier is niet meegerekend bij de ambtelijke inzet van de gemeente.
De overige inzet is gepleegd door de aannemingsbedrijven en toeleveranciers. Tot en met week 4 van 2024 is EUR 89.146 door de gemeente uitgegeven aan buitendijkse maatregelen: de aanleg van een nooddijk, de aanschaf van zand (big bags) en de inzet van pompen.
Over de kosten voor opruimen en herstel wordt later gerapporteerd.
Er vindt nog aanvullend onderzoek plaats op kosten van Rijkswaterstaat over het peilbeheer. Wellicht kunnen daar nog lessen uit worden getrokken voor de toekomst. Rijkwaterstaat heeft in een bestuurlijke presentatie toegelicht dat het waterpeil in het IJsselmeergebied tot halverwege oktober 2023 is gehandhaafd binnen de bandbreedte van het peilbesluit. Vanaf half oktober kon er minder worden gespuid dan wat er aan water in kwam vanuit de rivieren, de polders en de aanhoudende regen. Onze eigen analyse van de data van de waterpeilen onderschrijft deze toelichting. Rijkswaterstaat heeft bureau Berenschot opdracht gegeven tot een onderzoek naar het peilbeheer in de genoemde periode.
2. De wettelijke verantwoordelijkheid van de betrokken partijen is uitgezocht en beschreven. Hieronder volgt een korte samenvatting:
Buitendijkse gebieden vormen een aparte categorie. De Waterwet, per 1 januari 2024 opgegaan in de Omgevingswet, voorziet namelijk alleen in de bescherming van binnendijkse gebieden. In hoofdstuk 3 van de Omgevingswet zijn voor zowel het Rijk, de provincies als de waterschappen verplichtingen opgenomen tot het vaststellen van waterprogramma’s.
Het Rijk stelt de kaders voor buitendijkse ontwikkeling gericht op de waterveiligheid binnendijks. De provincies kunnen nader beleid opstellen voor de buitendijkse veiligheid. De gemeente stemt zo nodig af met het waterschap, Rijkswaterstaat en de veiligheidsregio over maatregelen en crisisbeheersing.
De bewoners en bedrijven van buitendijkse gebieden moeten in beginsel zelf zorgen voor beschermende maatregelen en dragen de gevolgen van waterschade. De gemeente heeft daarbij geen wettelijke verantwoordelijkheid. De gemeente heeft wel de taak de veiligheidssituatie in te schatten en is, samen met de Veiligheidsregio, verantwoordelijk voor de communicatie over de risico’s in buitendijkse gebieden. Zij stellen bewoners en bedrijven op de hoogte van de veiligheid en de risico’s. Als de veiligheid van personen in het geding is treft de gemeente, in overleg met de Veiligheidsregio, veiligheidsmaatregelen bij hoogwater.
3. Stand van zaken met betrekking tot de nooddijk en de maatregelen op korte termijn.
De nooddijk bij het Slobbeland is intact gelaten zolang het waterpeil nog hoog was. Vanuit recreatiegebied Slobbeland is er een urgentie om tijdig op te ruimen. Om half mei open te kunnen moet het terrein begin april zijn opgeruimd en ingezaaid. Intussen is het waterpeil gezakt tot NAP -0,22m en dalende. Daarmee ligt het peil binnen de bandbreedte van het peilbesluit. Er zijn geen aanwijzingen dat er binnenkort weer sprake zal zijn van hoog water. Rijkswaterstaat heeft aangegeven dat de waterstand van begin januari 2024 een extreme situatie was die eenmaal in de 100 jaar is voorgekomen.
Gebaseerd op deze informatie wordt de kans op herhaling op de korte termijn laag geschat. Met de omgeving is gecommuniceerd dat de intentie is om in de derde week van maart te beginnen met opruimen mits het waterpeil binnen de bandbreedte van het peilbesluit ligt. Dat is intussen het geval.
Rond 22-26 maart is gestart het opruimen van de nooddijk langs het Slobbeland.
Het zand is bemonsterd. Het is schoon (“algemeen toepasbaar”). Het zand in de big bags wordt verwerkt in het strand van het Marinapark ter vervanging van het zand dat daar begin januari is weggespoeld. Een deel van het zand wordt benut om de verzakkingen in het straatwerk omgeving Slobbeland op te hogen. Bij parkeerterrein “Joppie” worden de weggeslagen basaltkeien hersteld en wordt de bestrating opgehaald.
Er wordt ook herstel gepleegd in de andere buitendijkse gebieden in eigendom van de gemeente. Bij Schardam wordt het dijkje langs recreatiegebied Burgerwoud hersteld. Bij Warder wordt assistentie verleend om de schelpen op het zwembad terrein op te ruimen.
Strandbad Edam bv heeft op hun eigen terrein herstel gepleegd en is bezig met maatregelen om hun terrein beter te beschermen tegen hoog water. De gemeente is hier niet bij betrokken.
4. Eventueel verhalen van de kosten van de maatregelen.
Uit de juridische beschouwing blijkt dat kosten voor noodmaatregelen, opruimen en herstel niet kunnen worden verhaald op andere overheden.
Deel II van de bestuursopdracht
Dit deel van de opdracht gaat over toekomstige hoog water situaties.
5. De communicatielijn voor waarschuwingen vanuit Rijkswaterstaat-Waterschap-Gemeente is intussen verbeterd. Aan een draaiboek voor toekomstige situaties van hoog water wordt nog gewerkt.
De gemeente heeft vooral een taak in de bewustwording en waarschuwing van de gebruikers van buitendijks gebied. De intentie is om de gebruikers aan te sporen tot het zelf nemen van maatregelen ter bescherming van hun bezittingen.
6. Wenselijkheid en haalbaarheid van structurele fysieke maatregelen
De keuze voor het wel of niet treffen van eventuele fysieke maatregelen door de gemeente wordt op een later moment voorgelegd aan de raad.
Wat heeft dit onderzoek wel weer niet gekost….
Met een hoop open deuren als uitkomst.
Wat ik hieruit opmaak is dat het dus eigenlijk voor eigen rekening is voor de bewoners van het Zuideinde en de bedrijven die daar buitendijks gevestigd zijn.
Als je een beetje logisch nadenkt en ook kijkt naar de situatie van de dijk daar van bijv. 30 jaar geleden, dan is het ook een beetje “eigen schuld”.
Je kunt wel bewust een kelder bouwen aan de “verkeerde” kant van de dijk, maar die dijk ligt daar natuurlijk ook niet zomaar. Al komt het maar 1x per 100 jaar voor. Die dijk zorgt ervoor dat het land er achter droog blijft. Het land ervoor hoeft niet droog te blijven. Bouwen daar is dus geheel voor eigen risico hoe vervelend dat ook is.
Gaan zeuren over dat je niet gewaarschuwd bent voor hoog water is ook wel vrij “simpel”. Je woont daar, je weet wat hoogwater met stevige aanlandige wind kunnen doen. Je kunt ook ervoor kiezen om je auto 100 meter verderop bij het Marina park ACHTER de dijk neer te zetten. Dan tref je deze de volgende ochtend niet in 30cm diep water aan.
Het lijkt wel dat hoe verder we raken, hoe simpeler mensen nadenken en alles en iedereen de schuld van hun eigen niet-nadenken geven en ook nog eisen dat anderen hun “problemen” en schades gaan vergoeden.
Deze reactie zal wel niet in goede aarde vallen, maar ik kijk graag realistisch tegen de wereld aan. Weinig droom en wensdenken. Simpele wetenschap, statistiek en gezond verstand gebruiken brengt mij wat ik denk dat ik nodig heb om op deze wereld mijn dingetje te doen.
@Sartsys, wat mij betreft nog een kanttekening .
Persoonlijke verantwoordelijkheid is vanaf de jaren vijftig gedevalueerd. Bij voorkomende problemen werd vanaf toen steeds vaker geroepen dat overheden verantwoordelijk waren en het moesten oplossen. Het is goed dat je die oude norm weer eens centraal stelt.
Maar……heeft de lokale overheid hier geen enkele medeverantwoordelijkheid? Die moet toch bouwvergunningen hebben afgegeven voor die verbouwingen aan de verkeerde kant van de Dijk. Ik neem niet aan dat ze bij het afgeven van een bouwvergunning betrokkenen er op hebben gewezen dat ze voor mogelijke risico’s op wateroverlast zelf de verantwoordelijkheid zouden moeten dragen. Met andere woorden, zo’n vergunning geeft een vals veilig gevoel.
@peter_louter,
“Die moet toch bouwvergunningen hebben afgegeven voor die verbouwingen aan de verkeerde kant van de Dijk.”
Dit zijn vaak “inpandige” aanpassingen waar geen vergunning nodig is.
Al zou een verbouwing vergunningsplichtig zijn, dan hoeft volgens mij een gemeente geen rekening te houden met mogelijk overstromingsgevaar.
Als ik even diep in mijn geheugen graaf stonden er “vroeger” een hele zooi oude huizen op het zuideind. Het huis had vaak een soort balkon wat met palen opnde dijk stond. Een vrij steile stalen of houten trap liep aan de zeekant naar de grond. Onder het balkon was vaak een houten berging geplaats waarin bijv. fietsen werden gestald.
Vaak was er nog een stuk “tuin” van een meter of tien achter de dijk. Dit hoorde denk ik ook bij deze woningen. Dit was soms geheel omheind en soms slechts voorzien van ander soort bestrating als dat van ik denk de gemeente.
Wat er later gebeurde is dat vaak twee van deze huizen werden opgekocht. Deze werden compleet gesloopt en er kwam één groot huis voor in de plaats.
De houten palen van het balkon maakten plaats voor betonnen palen en een deel van het huis kwam zo geheel over de dijk te staan. Dit stuk ondernhet huis werd dicht gebouwd en van een vaste trap in de woning voorzien.
Ook nu werd er vaak nog een verhoogd terras aangelegd.
Een deel van de oude “tuin” was nu dus bebouwd.
Zolang alles bouwkundig en voor de welstand aan het bestemmingsplan voldoet zal de gemeente een bouwvergunning afgeven. Of iemand het risico wil nemen dat de boel 1x per 10, 100 of 1000 jaar onder water komt te staan is volgens mij niet aan de gemeente. Zolang het risico heel klein is zullen verzekeraars het ook nog wel dekken, maar als dit door klimaat verandering veel vaker voor gaat komen zullen ze daar ook op terugkomen of de premies schrikbarend hoog maken.
Jezelf dus achter de gemeente verstoppen is denk ik niet mogelijk in dit verhaal, maar er zullen vast al juristen bezig zijn vanuit particulieren, gemeente, waterschappen en verzekeraars om hier duidelijkheid over te creëren.
Ik denk wel dat regels, als die er al zijn, vast niet in het voordeel van de particulieren uitpakken.
Ik vind het plaatsen van de nooddijk, onder erbarmelijke omstandigheden, door onze plaatselijke aannemers een “vriendenprijsje”. De kosten van de diverse “onderzoeken” die nu worden gedaan, om vast te stellen hoe het zo ver heeft kunnen komen, zullen straks wel een veelvoud hiervan zijn.
Beste heren, de buitendijkse grond aan het Zuideinde is in eigendom van het Hoogheemraadschap. De bewoners aan het Zuideinde betalen elk jaar erfpacht aan het Hoogheemraadschap. Ze zijn wel eigenaar van hun woning, maar niet van de grond waarop hun woning en “tuin” is gesitueerd. Ik ben geen jurist, maar het lijkt mij duidelijk dat het Hoogheemraadschap haar verantwoordelijkheid moet nemen als eigenaar van deze grond. Raadpleeg het Kadaster, kost een paar euro.
Welke verantwoordelijkheid moet het Hoogheemraadschap dan nemen?
Het is toch bekend dat die grond onder water kan komen te staan.
Hoe wil je het Hoogheemraadschap hiervoor aansprakelijk stellen. Het is de natuur en je weet ervan. 1 + 1 = 2 niet plotseling 4.
Tegenwoordig kunnen mensen gewoon stoppen met logisch nadenken en achteraf gewoon naar een ander gaan wijzen voor hun problemen. Wat een ongelofelijke domheid.
Beste Luna, daarom pachten boeren ook zo graag buitendijks land van het Hoogheemraadschap. Ze zijn wel geen jurist, maar weten dat ze hun beesten gewoon kunnen laten verdrinken als het hoog water wordt. Want het land is van Hoogheemraadschap, en ze betalen er pacht voor dus moet de eigenaar zijn verantwoordelijkheid nemen. Geldt ook voor de uiterwaarden van de rivieren. Het is allemaal zo simpel…als je de pachtvoorwaarden niet kent.
Er blijft een probleem bij het Zuideinde in Volendam en bij het zwembad van Warder.
Het lijkt mij dat de gemeente in beide gevallen met de belanghebbenden overlegt hoe het probleem aan te pakken. Het lijken mij geen ingrijpende maatregelen. Warder is voor de vierde keer dit seizoen ondergelopen. Je kunt veel ellende voorkomen.
Het nieuwe gemaal bij Den Oever is zo goed als klaar en kan 24/7, onder alle omstandigheden op de Waddenzee, ruim 225 m3/s lozen, bovenop de huidige spui capaciteit. We kunnen dus sneller reageren op veranderende omstandigheden.
Maar, het is nu al veel te warm voor april, op Kreta worden al weer dorpen geëvacueerd wegens bosbranden, in Oostenrijk ziet nu zelfs de Alpine-vereniging dat die gletsjers wel heel erg snel verdwijnen en grote delen van Spanje en Portugal hebben nog meer problemen met (drink)watertekorten dan voorgaande jaren. Niet ondenkbeeldig dat wat met de Po en de Rhone gebeurde de afgelopen jaren ook eens met de Rijn (ook een Alpenrivier) gaat gebeuren en dan? Gecombineerd met een paar maanden zonder neerslag? Zwitserland gaat de Bodensee echt niet leeg laten lopen om het water aan te vullen dat wij vlak daarvoor nog in de Noordzee hebben gepompt. Het waterpeil van o.a. het IJssel/Markermeer zal verhoogd moeten worden. Niet alleen voor drinkwaterzekerheid, maar ook om de zoute kwel buiten te houden. Problemen van een iets grotere orde dan het zwembad in Warder of het Zuideinde in Volendam.
Ja Jan W,
Op alle niveau’s zien we de gevolgen van klimaatverandering. Grote en kleine.
Zo zullen we de overstroming van rond nieuwjaar in onze directe omgeving vaker meemaken. We kunnen weinig anders doen dan ons aanpassen. Maar laten we dat wel doen.