De lange adem, de korte klap of de sprong in het duister. Het klinkt als een roman over de onmogelijke liefde tussen een longarts en een paratrooper, maar het is de titel die bestuurder Bernt Schneiders heeft meegegeven aan zijn bevindingen als verkenner voor de komst van één grote Waterlandse gemeente.

Koffie met een koekje

Over een onmogelijke liefde gesproken: Schneiders keerde terug uit Waterland en Edam-Volendam met de mededeling dat aan dat standpunt niets is veranderd. De gesprekken waren constructief en plezierig – lees: de verkenner kreeg koffie met een koekje – maar de boodschap was helder: geen gemeentelijke fusie.

Daar had Schneiders het bij kunnen laten, maar in zijn verslag bracht de verkenner meteen ook de alternatieven voor de drie kleine gemeenten in kaart. Een daarvan noemde hij de lange adem: een fusie tussen Landsmeer, Wormerland en Oostzaan in de hoop dat Waterland en Edam-Volendam later alsnog aanschuiven.

Aan die variant kleven nogal wat risico’s. Schneiders heeft zelf een voorkeur voor de variant van de korte klap: een fusie van de gemeenten met Zaanstad of Purmerend. Beide steden hebben eerder aangegeven open te staan voor samenwerking, op voorwaarde dat de liefde van beide kanten komt. Het mag geen moetje zijn.

Een fusie met de hoofdstad ziet Schneiders als een sprong in het duister. Dat klinkt iets beter dan een sprong in de afgrond, maar ook weer niet heel veel

Het voordeel van de korte klap is volgens de verkenner dat het allemaal redelijk snel zijn beslag kan krijgen. Een gemeentelijke fusie is een proces dat jaren kan duren, aansluiting bij een grote gemeente kost minder tijd. Voor zowel Landsmeer als Wormerland en Oostzaan geldt zij dringend versterking nodig hebben.

Landsmeer en Oostzaan hebben het afgelopen jaar ook gesproken met het bestuur van Amsterdam. Een samengaan met de hoofdstad is nog steeds een optie, maar volgens Schneiders is er in dat geval wel sprake van een sprong in het duister. Dat klinkt wel iets beter dan een sprong in de afgrond, maar ook weer niet heel veel.

Fusie met Amsterdam

In zijn advies wijst Schneiders op het grote verschil in schaal tussen de potentiële partners en het gevaar dat de lokale belangen van Landsmeer en Oostzaan verloren raken in het krachtenveld van het bestuur in de grote stad. De ervaring in Weesp leert dat zelfs een kleine stad daar onvermijdelijk mee te maken krijgt.

Als een belangrijker bezwaar ziet de verkenner de gevolgen voor de veiligheidsregio Zaanstad-Waterland en de andere samenwerkingsverbanden. Een fusie met Amsterdam haalt de hele boel overhoop, en er zijn ingewikkelde en langdurige procedures nodig om dat wettelijk goed te regelen.

Maar goed, dat is het advies. De keuze uit de lange adem, de korte klap en de sprong in het duister is aan de gemeenteraden van Landsmeer, Oostzaan en Wormerland. In oktober wordt, als er geen gekke dingen gebeuren, in alle drie gemeenten een besluit genomen over de richting van een bestuurlijke fusie.

Een besluit over een fusie zelf zal hoe dan ook moeten worden genomen door de nieuwe gemeenteraad die na de verkiezingen van maart volgend jaar aantreedt. Dat betekent dat het zelfstandig voortbestaan ook inzet zal worden van de campagne. Schneiders: “De verkiezingen kunnen een gamechanger worden.”