Ter voorbereiding op de behandeling in de commissie Algemeen-maatschappelijk op 20 november en de raadsvergadering van 27 november, dient dit memo. De inhoud van dit memo zou tijdens de informatiebijeenkomst op 10 november met de gemeenteraad worden gedeeld, omdat deze niet door is gegaan, wordt de informatie langs deze weg met u gedeeld.

Bestuurlijke toekomst gemeenten binnen Zaanstreek-Waterland

De gemeenten Wormerland, Oostzaan en Landsmeer (WOL) oriënteren zich al langere tijd op hun bestuurlijke toekomst. In de afgelopen maanden hebben Oostzaan en Landsmeer in enkele gesprekken met Purmerend verslag gedaan van hun proces.

Op 15 oktober 2025 hebben de gemeenten Wormerland, Oostzaan en Landsmeer (WOL) tegelijkertijd tijdens commissie- en raadsvergaderingen gesproken over een initiatiefvoorstel van de raadswerkgroep WOL. Hierbij is gesproken over de opbrengsten van het traject van een verkenner en de uitkomsten van de begrotingsscan en hebben de raden geconcludeerd dat een toekomstbestendige samenwerking met WOL- gemeenten onvoldoende krachtig en robuust zou zijn. Ook de samenwerking van de WOLgemeenten met Edam-Volendam en/of Waterland (de zogenaamde WOL+ en WOL++ varianten) bleken niet haalbaar. De afzonderlijke gemeenteraden hebben besloten de opdracht aan hun colleges te geven om bestuurlijke gesprekken te voeren onder meer met Purmerend.

Bestuurlijke gesprekken

Purmerend is in de besluiten van Wormerland, Oostzaan en Landsmeer genoemd om een bestuurlijk gesprek mee te voeren. De gemeenten Wormerland en Oostzaan spreken met Amsterdam, Zaanstad en Purmerend. De gemeente Landsmeer met Amsterdam en Purmerend.

In dit kader heeft het college van Amsterdam onlangs in een brief aan de gemeenteraad gereageerd op de uitkomsten van het WOL-verkenningsrapport en hierbij het volgende aangegeven:

“… Een fusie binnen de bestuurlijke samenwerkingsregio Zaanstreek-Waterland is volgens Amsterdam het beste voor de identiteit en karakter van deze gemeenten. De complexiteit die zou ontstaan door een fusie met Amsterdam door andere gemeenschappelijke regelingen en een andere veiligheidsregio, is groot en wordt niet wenselijk geacht. Amsterdam hoopt dan ook dat de WOL-gemeenten er met Zaanstad of Purmerend goed uitkomen met een duidelijk perspectief voor de groen landelijke gemeenten…..”

Het is aan de WOL-gemeenten wat de inhoud van deze brief betekent voor het voeren van nadere gesprekken met Amsterdam. Duidelijk is wel dat alle drie de WOL-gemeenten met Purmerend in gesprek willen.

Gesprekken met Purmerend

Inmiddels hebben zowel Oostzaan als Landsmeer aan het college van Purmerend verslag gedaan van de uitkomsten van de raadsbehandeling van 15 oktober jl. en toelichting gegeven op hun proces. Purmerend heeft de ervaringen gedeeld over de fusie met Beemster in 2022. Hierbij is procesinformatie gedeeld, maar ook de wijze waarop het proces met inbreng van inwoners, maatschappelijke instellingen en organisaties is verlopen nadat beide gemeenten een intentiebesluit hadden genomen. Verder hebben wij aangegeven belang te hechten aan een voldoende krachtig en robuust lokaal bestuur in de regio en open te staan voor nader overleg met regiogemeenten, maar deze gesprekken met instemming van de gemeenteraad te willen voeren.

Vooruitblik

De gemeenteraad van Purmerend wordt in een raadsvoorstel gevraagd in te stemmen met het voeren van verkennende gesprekken met gemeenten uit de regio. Deze gesprekken zullen door het college van Purmerend gevoerd worden. De gemeenteraad wordt op de hoogte gehouden van het proces.

Hoe verloopt een fusieproces?

Hoewel we op dit moment pas starten met verkennende gesprekken (mits u ons daar toestemming voor geeft), en we vanzelfsprekend ook niet weten waar dit toe leidt, willen wij u wel alvast globaal schetsen hoe het proces van een mogelijke herindeling verloopt.

De besluitvorming over een herindeling start formeel met het vaststellen van een herindelingsontwerp door de raden van de betrokken gemeenten. Daar gaat een verkennend proces aan vooraf waar de Wet algemene regels herindeling (Wet arhi) geen voorschriften voor bevat. Gemeenten zijn vrij in de manier waarop zij hier invulling aan geven. De WOL-gemeenten oriënteren zich op hun bestuurlijke toekomst en voeren gesprekken om te verkennen welke gemeente een mogelijke toekomstige fusiepartner kan zijn. Op het moment dat de zoekende gemeente een keuze heeft gemaakt voor een mogelijke fusiepartner, zal hierover door de gemeenteraad een besluit worden genomen: een zogenaamd intentie- of principebesluit. Aan de mogelijke fusiepartner wordt in veel gevallen ook het verzoek gedaan hetzelfde besluit te nemen.

Hierop zal vervolgens uitgewerkt worden langs welke kaders deze partner dit besluit dan ook zou willen nemen. Hiervoor wordt bijvoorbeeld een financiële scan uitgevoerd en een bestuurlijk akkoord opgesteld waarin beschreven wordt wat de uitgangspunten zijn waarlangs de fusie vorm zal krijgen.

Als ook de gemeenteraad van de mogelijke partner een besluit heeft genomen, dan start een proces om gezamenlijk te komen tot een herindelingsontwerp. Dit is een proces waarbij inwoners, ondernemers en maatschappelijke inwoners nauw betrokken worden. De besluitvorming over een herindeling start formeel met het vaststellen van het herindelingsontwerp door de raden van betrokken gemeenten.