Tijdens de raadsvergadering van 19 februari 2026 hebben betrokken burgers gebruik gemaakt van hun spreekrecht. Tijdens de inspreekbeurt zijn de fracties uitgenodigd om aan de hand van concrete praktijkvoorbeelden met betrokken burgers in gesprek te gaan hoe de integrale communicatie en dienstverlening binnen de gemeente structureel verbeterd kan worden.

In de aanloop naar deze dialooggesprekken geven wij drie adviezen mee aan de politieke partijen.

1. Bewustwording: Stel een On-boarding programma op voor Wethouders en Raadsleden
2. Cultuurverandering: Geef vorm aan burgerparticipatie (leren van elkaar)
3. Digitale mensenrechten: Stel de menselijke maat centraal in beleid én uitvoering

Bewustwording: Stel een On-boarding programma op voor Wethouders en Raadsleden

Inmiddels zijn wij door meerdere fracties uitgenodigd en hebben er constructieve gesprekken plaatsgevonden. Uit deze gesprekken blijkt dat er brede erkenning is dat de informatievoorziening vanuit de gemeentelijke organisatie ontoereikend is om de effecten van het ingezette beleid meetbaar te maken. Hierdoor is de gemeenteraad niet in staat haar controlerende functie uit te voeren. Voor een beter begrip van de rol van de gemeenteraad ontvangen fractievoorzitters daarbij het boek Sterke Raad. De kern van dat boek is helder: de gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan binnen de gemeente en hoort het college te controleren en richting te geven.

Cultuurverandering: Geef vorm aan burgerparticipatie (leren van elkaar)

De nieuwe wereld waarin digitale systemen in dienst van de leefwereld van de mens staan vraagt om een gemeentelijke organisatie met een hoogwaardig kwaliteitszorg-, risicobeheersing systeem, onderliggende bedrijfs-, en ICT-processen en een integraal sluitende leer en verbeter cyclus waarbij de menselijke maat centraal staat. Dat betekent niet alleen een aanpassing van de organisatiestructuur, maar ook een fundamentele cultuurverandering waarin de leefwereld van burgers daadwerkelijk centraal staan. Met name de sector Ruimtelijke Ordening o.a. het vergunningen deel in samenhang met kwaliteit-, risico-, en financiële processen heeft de afgelopen jaren niet de aandacht gekregen die vereist was. Een integrale communicatiestructuur met burgers ontbreekt.

Volgens de betrokken burgers uiten deze structurele problemen zich in vier terugkerende patronen:

• gebrek aan open en transparante communicatie richting inwoners;
• een houding die door burgers als weinig respectvol wordt ervaren;
• onvoldoende betrokkenheid en oplossingsgerichtheid bij problemen van inwoners;
• communicatie die door burgers als onvolledig of onbetrouwbaar wordt gezien.

In deze inspreekbeurt is onder meer duidelijk gemaakt dat de gemeente Edam-Volendam nog altijd veel moeite heeft dan wel zichtbare stappen heeft gezet om het Omgevingswet en het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) in samenhang met de eigen bedrijfsprocessen (business implementatie) en ICT processen (technische implementatie) vorm te geven. Nu de raadsleden de signalen van betrokken burgers herkennen en erkennen zijn de juiste condities gecreëerd voor de dialoog en het juiste gesprek te voeren met de gemeentelijke organisatie.

Gezien de complexiteit van deze stelselwijziging (meer de 40 oude wetten, tientallen ministeriele regelingen) is er een Uitvoeringstoets Decentrale Overheden (UDO) uitgevoerd dat ministeries helpt om te toetsen of nieuwe beleidsplannen en wetsvoorstellen m.b.t. Omgevingswet uitvoerbaar zijn voor decentrale overheden zoals gemeenten, provincies en waterschappen. De uitvoeringtoets bevat vragen over de uitvoerbaarheid van wet- en regelgeving, zoals: Hoe kunnen gemeenten, provincies en waterschappen dit beleid goed uitvoeren? Sluit de taak aan op hun bestaande takenpakket en deskundigheid? Krijgen ze voldoende middelen van de Rijksoverheid?. Onze buurgemeente Purmerend heeft zo’n uitvoeringstoets doorlopen. Ons advies is dan ook ga in gesprek met de gemeente Purmerend en leer van elkaar.

De Omgevingswet is in 1 jan 2024 in werking getreden en kent een overgangsrecht per wet met een doorlooptijd tot 2031.

Wij adviseren om gedurende deze doorlooptijd verscherpt toezicht (kwaliteitszorg en risicobeheersing) vorm te geven met extra aandacht voor de menselijke maat. De effecten van deze maatregelen kan eenvoudig worden gemeten door afname van het aantal bezwaren en rechtszaken.

Digitale mensenrechten: Stel de menselijke maat centraal in beleid én uitvoering

In de praktijk zien wij dat complexiteit van regelgeving en digitalisering soms een barrière vormen voor inwoners die ondersteuning nodig hebben. Wanneer systemen leidend worden, dreigt de inwoner gereduceerd te worden tot dossier of casus. Beleid wordt vaak ontworpen vanuit systeemdenken: beschikbare capaciteit, budgettaire kaders en juridische afbakening. Het vertrekpunt zou echter de vraag moeten zijn: wat heeft deze inwoner nodig om volwaardig mee te doen?

Dat vraagt om:

• begrijpelijke communicatie
• toegankelijke loketten (digitaal én fysiek)
• ruimte voor maatwerk in uitvoering
• een cultuur waarin ambtenaren professioneel vertrouwen krijgen om situaties integraal te beoordelen.
• Een open en leer en verbetercultuur

De complexiteit van de systeemwereld mag nooit de reden zijn dat burgers niet de hulp en ondersteuning ontvangen die ze nodig hebben. De integriteit en het voorbeeldgedrag van de functies van College B&W, gemeentesecretaris en managementteam dient als aanjager voor de vereiste cultuurverandering om de basis m.b.t. alle eerder benoemde bedrijfsvoeringaspecten in samenhang op orde en geschikt te krijgen voor de nieuwe wereld waarin digitale systemen in dienst van de leefwereld van de mens staan.

Tegen deze achtergrond stellen de betrokken burgers een aantal fundamentele vragen aan de politieke partijen en verwachten de beantwoording van deze vragen in de verkiezing programma’s tot uiting komen.

1. Wat is het concrete standpunt van uw fractie over de kwaliteit (juistheid, volledigheid en tijdigheid) van de informatievoorziening vanuit de gemeentelijke organisatie die vereiste zijn om de maatschappelijk en financiële effecten van het ingezette beleid meetbaar te maken?
2. Welke maatregelen treft u in de doorlooptijd gedurende het overgangsrecht naar de nieuwe Omgevingswet en voorkomen wordt dat Burgers de dupe worden van het gemis aan kwaliteitszorg-, risicobeheersing systeem, samenhangende bedrijfs-, en ICT-processen en een integraal sluitende leer en verbeter cyclus waarbij de menselijke maat centraal staat?
3. Welke concrete acties stelt uw fractie voor met betrekking tot de reeds ingeboekte besparingen bij de afdeling Ruimtelijke Ordening naar aanleiding van de Omgevingswet?
4. Welke concrete acties stelt uw fractie voor om de vereiste cultuurverandering om de basis m.b.t. alle eerder benoemde bedrijfsvoeringaspecten in samenhang op orde en geschikt te krijgen voor de nieuwe wereld waarin digitale systemen in dienst van de leefwereld van de mens staan?
5. Welk concreet commitment geeft uw fractie aan burgers bij het starten van een noodzakelijke herstructurering van de gemeentelijke organisatie?
6. Op welke wijze geeft uw fractie vorm aan Burger Participatie?

Op basis van deze reacties zal een strategisch document worden opgesteld waarin de belangen van burgers — onderbouwd met feiten — helder worden vastgelegd.

De inwoners van Edam-Volendam hebben recht op een transparante overheid, een goed functionerende gemeentelijke organisatie en een gemeenteraad die haar controlerende rol daadwerkelijk waarmaakt.

Namens de betrokken burgers