Mariska Brugman (65), geboren in een tuinhuisje aan de Torenlaan in Blaricum, heeft een diepgewortelde connectie met het marionettentheater dat haar grootouders oprichtten. Haar grootvader, Bert Brugman, vestigde het theater in Amsterdam in 1923, een tijd waarin het poppenspel in Nederland bijna was verdwenen. Haar grootmoeder, Frieda Frowein, voegde zich al snel bij het theater als zangeres, waar ze kleine opera’s en toneelstukken voor volwassenen opvoerden. Mariska Brugman: ‘beleef de magie van het poppentheater.’ (Foto: Evert Reus)

In een sfeervol oud Rijksmonumentje in Edam is het Nederlands Marionettentheater gevestigd. Dit theater, met zijn eigen ontwikkelde unieke bewegingssysteem, is 100 jaar geleden opgericht in Amsterdam. Met succes werden in de afgelopen jaren duizenden voorstellingen gespeeld voor jong en oud, in binnen- en buitenland. Ook de allereerste tv-serie Dappere Dodo komt uit de koker van de bevlogen mensen achter dit familietheater.

Vak apart

Het doel van het Brugman-theater was om verfijnd kunstzinnig marionettenspel te brengen, een sfeer die verschilde van het straattheater, zoals Jan Klaassen, dat wel populair was gebleven in Nederland. Tijdens de oorlog schakelde het theater over op handpoppen en maskerspelen vanwege de moeilijkheden bij het meenemen van de grote draadmarionetten op tournee. Na de oorlog ontwikkelde Brugman een nieuw systeem dat een combinatie was van handpoppen, stokpoppen en marionetten, met beweegbare monden voor de poppen die veel zongen. Het Nederlands Marionettentheater is nog steeds het enige gezelschap dat deze complexe poppen bespeelt, omdat het maken en manipuleren ervan een vak apart is.

Dappere Dodo

Alle zes zonen van Brugman werkten op een of andere manier voor het familietheater. De oudste was technicus, anderen waren drukkers, decorontwerpers en acteurs. Ze voerden jaarlijks ongeveer 300 voorstellingen op, zowel in Nederland als in het buitenland, waaronder Indonesië, Suriname en Israël. Het theater was ook betrokken bij de vroege televisieproducties, met de beroemde serie ‘Dappere Dodo’ die liep van 1953 tot 1963 en volledig door de Brugmannen zelf werd geproduceerd, inclusief de poppen, decors en geluidsbanden.

Rietveldacademie

Mariska Brugman, opgegroeid in deze artistieke omgeving, koos voor een opleiding aan de Rietveldacademie. “Tijdens mijn studie speelde ik nog steeds mee in voorstellingen, maar mijn passie voor het theater kwam al eerder als een pijl van Cupido binnen toen ik op 13-jarige leeftijd een rolletje speelde in de opera ‘Don Giovanni’ tijdens een tournee in Zwitserland’, laat ze weten. Ze ontmoet haar toekomstige echtgenoot, René van Tol, die ook gepassioneerd was door muziek en theater. Hoewel ze trouwden, duurde het tot 1999 voordat René zich volledig inzette voor het voortzetten van het theater, dat Mariska’s ouders in 1969 hadden overgenomen.

Nieuw leven

Na haar afstuderen als illustrator stortte Mariska zich volledig op het nieuw leven inblazen van het theater. Ze produceerde vijftien nieuwe voorstellingen en verbeterde bestaande stukken. René, een getalenteerde stemkunstenaar en schilder, bleek van onschatbare waarde in het theaterwerk. In 2016 bouwden ze een eigen zoldertheater in Amsterdam om minder afhankelijk te zijn van externe locaties, maar de lockdowns van 2020 gaven hen de tijd om naar een ruimer pand in Edam te verhuizen, waar ze hun theaterambities konden voortzetten.

Onzeker

Hoewel het Nederlands Marionettentheater nu 100 jaar bestaat, is de vraag hoe het verder zal gaan onzeker. De vierde generatie lijkt weinig interesse te hebben in het familiebedrijf, hoewel het theater beschikt over honderden prachtige poppen en rekwisieten, evenals uitgebreide expertise.

Mariska: “Zonde om te stoppen natuurlijk, maar er is wel publiek nodig om voor te spelen. Mensen denken vaak dat poppentheater knullig en kinderachtig is en komen tegenwoordig moeizaam over de drempel. Eenmaal geweest blijken ze vaak enthousiast te zijn en terug te komen. Kinderen en volwassenen van alle soorten en maten blijken vaak toch gefascineerd te zijn door de voorstellingen.”

Mariska hoopt dat mensen voorbij dit vooroordeel kijken en de magie van de voorstellingen zelf ontdekken. Het theater biedt elk jaar ongeveer 100 voorstellingen, van september tot begin mei, en nodigt iedereen uit om te komen genieten van de unieke ervaring. “Beleef de magie van het poppenspel waar wij jullie graag meenemen naar andere werelden en verleden tijden”, besluit ze.

Voor meer informatie, bezoek www.nlmarionetten.nl.