Als gevolg van de fusie van de voormalige gemeenten Purmerend en Beemster zijn de verordeningen voor de begraafplaatsen van beide gemeenten geharmoniseerd. Er is nu één verordening voor alle begraafplaatsen in de nieuwe gemeente Purmerend. Foto: E.Ruis

Deze nieuwe verordening wijzigt op een aantal punten de huidige verordeningen, vooral die van Beemster. Zo zijn de bepalingen over onderhoud door de gemeente aan de grafmonumenten aangepast; door een wijziging van de Wet op de lijkbezorging zijn die grafmonumenten geen eigendom van de houder van de begraafplaats meer. Ook de termijnen voor particuliere graven en de verlenging van die termijnen zijn aangepast.

Naast de harmonisatie van de verordeningen spelen er nog twee andere ontwikkelingen:

1. Op 15 september 2022 is heeft de gemeenteraad het ‘Integraal beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) 2022-2026’ vastgesteld. In dit beheerplan hebben de gemeentelijke begraafplaatsen nog geen plek gekregen. Dit wordt gecorrigeerd in de actualisatie van het IBOR in 2024. Voor nu wordt voorgesteld om daarbij het huidige onderhoudsniveau zijnde B niveau, aan te houden.
2. De gemeente heeft op de Nieuwe Algemene Begraafplaats een eigen aula. Het gebouw is gedateerd en voldoet niet meer aan de moderne wensen die mensen hebben bij het herdenken van overledenen. Tevens worden er werkzaamheden verricht die niet behoren tot de reguliere taken van een gemeente. Met deze zaken in het achterhoofd is het collegevoornemens om de aula af te stoten.

Inleiding en probleemstelling

De gemeente Purmerend en de gemeente Beemster zijn per 1 januari 2022 gefuseerd. De gemeenten hebben voorafgaand aan de fusie besloten verschillen en de overeenkomsten in regelgeving tussen de beide gemeenten te inventariseren en vóór fusiedatum te harmoniseren. Van een aantal verordeningen is besloten de harmonisatie aan de nieuwe gemeente Purmerend over te laten. Ook over de beheersverordeningen begraafplaatsen van de voormalige gemeente Beemster en de gemeente Purmerend is besloten deze ná de fusie te harmoniseren.

De beheersverordening van de voormalige gemeente Beemster (Verordening op het beheer en het gebruik van de gemeentelijke begraafplaats(en) gemeente Beemster 2011) is tot op heden blijven gelden voor het grondgebied van de voormalige gemeente Beemster en de beheersverordening van de gemeente Purmerend (Verordening op het beheer en het gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen voor de gemeente Purmerend 2012 ) is blijven gelden voor het grondgebied van de gemeente Purmerend van voor 1 januari 2022. Om tot één verordening te komen die voor alle begraafplaatsen in de nieuwe gemeente Purmerend geldt en die recht doet aan de specifieke kenmerken van de verschillende begraafplaatsen zijn de verschillen tussen de verordeningen in kaart gebracht en gewogen en is goed gekeken naar nut en noodzaak van de huidige bepalingen en wenselijkheid van nieuwe bepalingen.

Naast de harmonisatie van de verordeningen spelen er nog twee andere ontwikkelingen:

1. Op 15 september 2022 is heeft de gemeenteraad het ‘Integraal beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) 2022-2026’ vastgesteld. In dit beheerplan hebben de gemeentelijke begraafplaatsen nog geen plek gekregen. Dit wordt gecorrigeerd in de actualisatie van het IBOR in 2024. Voor nu is het belangrijk dat de raad het beeldkwaliteitsniveau vaststelt
2. De gemeente heeft op de Nieuwe Algemene Begraafplaats een eigen aula. Het gebouw is gedateerd en voldoet niet meer aan de moderne wensen die mensen hebben bij het herdenken van overledenen. Daarnaast is er concurrentie van de nabijgelegen moderne aula van de Associatie/DELA. Het moderniseren van de gemeentelijke aula vraagt een aanzienlijke financiële investering terwijl het begeleiden van begrafenissen geen gemeentelijke kerntaak is maar een taak van de begrafenisondernemer. De gemeentelijke expertise van het faciliteren van uitvaarten is beperkt en, omdat de werkzaamheden door slechts één medewerker worden uitgevoerd, is er een groot risico op uitval, onderbezetting en imagoschade van de gemeente.

Oplossingsrichtingen

Harmonisatie beheersverordeningen

Door vaststelling van de Beheersverordening begraafplaatsen Purmerend 2023 komt er één verordening die geldt voor alle begraafplaatsen in Purmerend. In de verordening zijn de verschillende begraafplaatsen en hun bijzonderheden opgenomen. Deze nieuwe verordening wijzigt op een aantal punten de huidige verordeningen. Hieronder treft u een overzicht van de belangrijkste wijzigingen ten opzicht van de huidige verordeningen.

A1. Termijnen particulier en algemeen graf. De Wet op de lijkbezorging (hierna: de wet) bepaalt dat een uitsluitend recht op een (particulier) graf of voor onbepaalde tijd of voor een bepaalde tijd van ten minste 10 jaar worden verleend en dat deze termijn telkens kan worden verlengd, met dien verstande dat de houder van de begraafplaats kan bepalen dat een periode van verlenging niet korter is dan 5 jaar en niet langer is dan 20 jaar. De verordening van Purmerend gaat uit van uitgifte voor maximaal 10 jaar en verlenging met telkens 5 jaar, de verordening van Beemster kent de mogelijkheid dat een particulier graf wordt uitgegeven voor een periode tot maximaal 30 jaar met een verlenging met maximaal 20 jaar. De nieuwe verordening gaat uit van een termijn van maximaal 10 jaar en de verlenging met maximaal 5 jaar, maar met de mogelijkheid voor het college van die termijnen af te wijken en het particuliere graf uit te geven voor een termijn van 20 jaar met een verlenging met 10 jaar. De verordening Beemster kent geen termijn voor een algemeen graf. In de verordening Purmerend is opgenomen dat een algemeen graf voor een termijn van 10 jaar ter beschikking wordt gesteld en dat die termijn niet kan worden verlengd. De termijn van 10 jaar is gelijk aan de minimale periode van grafrust en is in de nieuwe verordening overgenomen.

A2. Onderhoud grafbedekking. Voor de herziening in 2010 van de wet was de houder van de begraafplaats eigenaar (door natrekking) van het gedenkteken. Om die reden is in de verordening Beemster nog opgenomen dat het college voorziet in het eenmaal per jaar schoonmaken van het gedenkteken. De kosten van inning van de onderhoudskosten en het schoonmaken van de grafbedekking wegen niet op tegen de opbrengsten. Daarnaast is er bij de schoonmaakwerkzaamheden een risico op het veroorzaken van schade aan het monument door de medewerkers. De kosten van herstel of vervanging zijn dan voor rekening van de veroorzaker. Nu de houder van de begraafplaats op basis van de wet geen eigenaar van het gedenkteken is, is er voor gekozen in de nieuwe verordening te bepalen dat door het college geen onderhoudswerkzaamheden aan het gedenkteken worden verricht. In de nieuwe verordening is bepaald dat de rechthebbende (particulier graf) of de gebruiker (algemeen graf) verplicht is de grafbedekking, waaronder het gedenkteken, behoorlijk te onderhouden.

A3. Tijdelijke verwijdering of stellen van grafbedekking. Voor het begraven of bijzetten moeten altijd de naastliggende monumenten worden verwijderd omdat de ruimte voor het maken van een graf beperkt is. Soms moet ook de achterliggende grafbedekking worden weggehaald. Alleen verordening Purmerend kent een bepaling die de tijdelijke verwijdering van grafbedekking regelt. In de nieuwe verordening is die bepaling overgenomen en is er daarnaast een bepaling aan toegevoegd die regelt dat het na een natuurlijke verzakking recht leggen en stellen van een gedenksteen geschiedt voor rekening en risico van de rechthebbende of gebruiker.

A4. Vervallen en vervallen verklaren van het grafrecht. Na het overlijden van de rechthebbende kan het recht op het particuliere graf worden overgeschreven op naam van een natuurlijk persoon of rechtspersoon, indien de aanvraag daartoe wordt gedaan binnen zes maanden na het overlijden van de rechthebbende. In de huidige verordening is niet expliciet bepaald wat er met het grafrecht gebeurt als wordt verzuimd (tijdig) zo’n verzoek tot overschrijving te doen. Evenmin is duidelijk opgenomen wat er gebeurt met het grafrecht als er niet (tijdig) om verlenging van de termijn wordt verzocht. In de nieuwe verordening is daarom een bepaling opgenomen waarin duidelijk wordt aangegeven wanneer de grafrechten vervallen en wanneer het college de grafrechten vervallen kan verklaren.

A5. Gebruik aula en muziekinstallatie. Op de Nieuwe Algemene begraafplaats te Purmerend is het gebruik van de ontvangstruimte alsmede de audio/visuele installatie mogelijk. Regels over het gebruik zien op de uitvoering en in de nieuwe verordening is daarom opgenomen dat het college over het gebruik nadere regels kan stellen over het gebruik van de ontvangstruimte alsmede de audio/visuele installatie.

Beheer en toekomst

In de afgelopen periode is gewerkt aan het in kaart brengen van de (onderhouds)werkzaamheden op de begraafplaatsen als aanvulling op het IBOR. Zodat met de eerstvolgende actualisering van het IBOR de begraafplaatsen hiervan integraal onderdeel uitmaken. Het onderhoudsniveau wordt voorgesteld op basis van CROW beeldkwaliteitsniveau B, dat gelijk is aan de huidige situatie. In de programmabegroting 2024 is melding gemaakt dat er een onderzoek is uitgezet om scenario’s te ontwikkelen op het spanningsveld van kwaliteit en de beheerkosten. In die scenario’s worden de risico’s in kaart gebracht die ontstaan als gevolg van keuzes tussen financiële middelen en ambities van de gemeente. Mede daardoor is het belangrijk dat er ook voor de begraafplaatsen een kwaliteitsniveau beschikbaar is.

Naast de begraafplaatsen zelf is ook gekeken naar de gemeentelijke aula op de Nieuwe Algemene Begraafplaats in Purmerend. Dit gebouw is gedateerd en voldoet niet meer aan de moderne wensen die mensen hebben bij het herdenken van overledenen. Daarnaast is er concurrentie van de nabijgelegen moderne aula van de Associatie/DELA. Het moderniseren van de gemeentelijke aula vraagt een aanzienlijke financiële investering terwijl het begeleiden van begrafenissen geen gemeentelijke kerntaak is maar een taak van de begrafenisondernemer. Daarbij komt dat de gemeentelijke expertise van het faciliteren van uitvaarten beperkt is en de werkzaamheden nu door slechts één medewerker worden uitgevoerd.

Op verzoek van het college is er daarom onderzoek gedaan naar de mogelijke toekomst scenario’s, voor meer informatie hierover verwijzen wij u naar het bijgaande onderzoek “Aula begraafplaats Purmerend” van KYBYS, d.d. 4 juli 2023. Op basis van hiervan is het college voornemens om de aula af te stoten. Waarmee de gemeentelijke activiteiten op de begraafplaatsen beperkt worden tot de wettelijke taken, waaronder het voeren van administratie en uitvoeren van beheer en onderhoud. Artikel 169, lid 4 van de gemeentewet bepaalt dat het college de raad vooraf inlichtingen over de uitoefening van de privaatrechtelijke bevoegdheden geeft indien de raad daarom verzoekt of indien de uitoefening ingrijpende gevolgen kan hebben voor de gemeente. In het laatste geval neemt het college geen besluit dan nadat de raad in de gelegenheid is gesteld zijn wensen en bedenkingen ter kennis van het college te brengen. Om die reden stellen wij u in de gelegenheid uw wensen en bedenkingen hierover naar voren te brengen.

Meetbare doelstellingen

Er is nu één verordening voor alle begraafplaatsen in de nieuwe gemeente Purmerend die recht doet aan de specifieke kenmerken van de verschillende begraafplaatsen.

Met het afstoten van de aula wordt een aanzienlijke en noodzakelijk financiële investering door de gemeente om de aula te moderniseren en verduurzamen voorkomen. Het risico dat er is op uitval, onderbezetting en imagoschade voor de gemeente wordt hiermee weggenomen.

Financiële consequenties

Harmonisatie verordeningen

Bij de beheersverordeningen horen tariefsverordeningen om de kosten van de activiteiten te dekken met rechten. Dit betrof de verordeningen voor lijkbezorgingsrechten (Purmerend) en begraafrechten (voormalig Beemster). Nu er één beheersverordening is, kunnen ook de tarieven worden geharmoniseerd. Dit wordt meegenomen in het raadsvoorstel over de lokale heffingen dat in december wordt aangeboden om de tarieven OZB vast te stellen.

De gebruikte basis voor de nieuwe verordening is de tarieventabel van de gemeente Purmerend.

Daarin worden de hiervoor genoemde veranderingen verwerkt inhoudend dat:

• De tarieven in de verordening van Beemster voor 20 jaar voor uitsluitend recht begraven en bijzetten (‘huurtarieven’) niet meer bestaan. De basis is 10 jaar met 5 jaars verlenging;
• De Beemster tarieven voor onderhoud graven, zerken, gedenktekens etc verdwijnen;
• Enkele nauwelijks voorkomende tarieven zoals “Wanneer de begrafenisstoet later dan de doorgegeven tijd aankomt op de begraafplaats” en “het toegankelijk maken van de Kerkhoflaan in Middenbeemster ten behoeve van een rouwstoet” zijn verwijderd.

De tarieven in Purmerend en Beemster worden daarmee gelijkgemaakt en er wordt gewerkt met één tarieventabel.

Het voornemen is alle tarieven te verhogen met 7,6% vanwege CPI. De tarieven voor het bijzetten van asbussen vormen hier een uitzondering op en worden verlaagd aangezien er steeds minder gebruik van wordt gemaakt. Het beeld is dat dit voortkomt uit het hoge tarief. De tarieven voor het bijzetten van asbussen zijn op 50% van de tarieven voor begraven gezet. Daarmee liggen die tarieven op het niveau van de voormalige gemeente Beemster. De exploitatie ging en gaat uit van 100% kostendekkendheid. Er zijn geen financiële consequenties.

Beheer en toekomst

De begraafplaats kan op basis van CROW kwaliteitsniveau B worden onderhouden binnen de bestaande budgetten. In de programmabegroting 2024 is melding gemaakt dat er een onderzoek is uitgezet om scenario’s te ontwikkelen op het spanningsveld van kwaliteit en de beheerkosten. Dit kan t.z.t. leiden tot andere keuzes.

Met het afstoten van de gemeentelijke aula wordt een aanzienlijke en noodzakelijk financiële investering voor het moderniseren en verduurzamen ervan voorkomen. Er is daarnaast sprake van een eenmalige opbrengst voor de gemeente en het vermijden van onderhoudslasten. Nadeel is dat geen sprake meer is van baten uit het gebruik van de aula. De gemeente gebruikte deze baten om het tekort van het begraafplaatsenbeheer te dekken. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat het voortzetten van de huidige situatie geen optie is en deze baten eveneens onvoldoende zijn om de benodigde investeringen in de aula te kunnen realiseren. Er is op basis van een contract uit 2013 een koper met voorrang die naar verwachting ook van dat voorkeursrecht gebruik wil maken en die de aula volledig wil moderniseren en verduurzamen. In de komende maanden zullen de precieze consequenties nader worden uitgewerkt. Uitgangspunt daarbij voor de begraafrechten blijft de huidige 100% kostendekkendheid.

Communicatie

Het besluit over de verordening wordt op de gebruikelijke wijze bekendgemaakt.

Voorstel:

1. Overeenkomstig bijgaand ontwerpbesluit over te gaan tot vaststelling van de Verordening op het beheer en het gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen voor de gemeente Purmerend 2023 (Beheersverordening begraafplaatsen Purmerend 2023);
2. De Begraafplaatsen te onderhouden op basis van CROW beeldkwaliteitsniveau B;
3. Geen wensen en bedenkingen te hebben bij het voornemen van het college op het afstoten van de aula op de Nieuwe algemene begraafplaats Purmerend.